Yüzde Hesaplama: Yüzde Artış, Azalış ve Oran Hesaplayıcı

Bir sayının yüzdesini bulmak için sayıyı yüzde oranıyla çarpıp 100'e bölün: 250'nin %20'si 250 × 20 ÷ 100 = 50'dir. Bir sayının diğerinin yüzde kaçı olduğunu bulmak için ise parçayı bütüne bölüp 100 ile çarpın. Yukarıdaki araç bu iki işlemin yanında yüzdeden toplamı, yüzde değişimi, yüzde artışı ve yüzde azalışı da hesaplar.

Yüzde problemleri ilk bakışta farklı görünse de hepsi aynı orantının farklı yüzleridir: bir bütün, o bütünün bir parçası ve parçanın bütüne oranı. Bu sayfa önce aracın nasıl kullanıldığını, sonra altı işlemin formülünü ve hesaplanmış örneklerini, ardından en çok hata yapılan konuları anlatır: ters yüzde, ardışık indirimler, yüzde puanı ve indirim oranının yasal referans fiyatı.

Yüzde Hesaplama Aracı Nasıl Kullanılır?

1. Hesaplama türü listesinden sorunuzu seçin. Seçenekler soru biçimindedir ("A sayısının %B'si kaçtır?", "A sayısı B sayısının yüzde kaçıdır?" gibi) ve seçtiğiniz işlemin kısa açıklaması listenin hemen üstünde görünür.
2. Açılan alanlara sayıları girin. Alan adları işleme göre değişir; örneğin yüzde değişimde "A sayısı (eski değer)" ve "B sayısı (yeni değer)" istenir.
3. Binlik ayırıcı olarak nokta (15.000) ya da hiç ayırıcı (15000) kullanabilirsiniz; ondalık için virgül yazın (12,5). Araç "12.5" gibi noktalı kısa ondalıkları ve "1.234,56" gibi tam Türkçe yazımı da doğru okur.
4. Hesapla düğmesine basın. Sonuç iki ondalık basamakla, kullanılan formülle birlikte gösterilir; artış ve azalışta ayrıca değişim miktarı yazılır.

Sonuç kutusu yalnızca cevabı değil, hesabın kendisini de gösterir; böylece hangi sayının payda olduğunu kontrol edebilirsiniz. Örneğin 1.000 sayısını %25 artırdığınızda sonuç 1.250,00, değişim satırında "Artış miktarı +250,00" ve formül satırında "1000 + (1000 × %25) = 1.250,00" görünür. Yüzde değişimde 5.000'den 6.000'e geçiş için sonuç 20,00% olarak verilir ve +1.000,00 birimlik fark "Artış" diye etiketlenir; düşüşte "Azalış", iki değer eşitse "Değişim yok" yazılır. Formül satırındaki sayılar sizin girdiğiniz değerlerdir; beklemediğiniz bir sonuç görürseniz önce bu satırda A ile B'nin yerinin doğru olup olmadığına bakın.

Her işlemin kendi sayfası da vardır ve o sayfa araç seçili hâlde açılır; her birinde yalnızca o işleme ait formül, örnekler ve sık sorulan sorular bulunur. Aynı hesabı sık yapıyorsanız ilgili sayfayı yer imlerine eklemek, her seferinde listeden işlem seçmekten daha hızlıdır. Hangi sayfaya ihtiyacınız olduğundan emin değilseniz sorunuzu aşağıdaki tablodaki soru kalıplarıyla karşılaştırın; bilinen iki değeri ve aranan değeri doğru eşleştirmek, formülü ezberlemekten daha önemlidir:

İndirim tutarı ya da not hesabı gibi "kaçı eder" soruları için bir sayının yüzdesini bulma sayfasını, başarı oranı ve pay hesabı için yüzde kaç hesaplama sayfasını kullanın. Bir kısmı bilinen toplamı bulmak için yüzdeden toplamı bulma, iki tarih arasındaki fiyat ya da maaş farkı için yüzde değişim hesaplama sayfası uygundur. Zam sonrası tutar yüzde artış hesaplama, indirimli fiyat ise yüzde azalış hesaplama sayfasında tek adımda çıkar.

Yüzde Nedir?

Yüzde, bir bütünün 100 eşit parçaya bölündüğünde kaç parçanın alındığını gösterir ve % işaretiyle yazılır. Matematik açısından % işareti yalnızca 0,01 sayısını temsil eder; ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü'nün (NIST) birim yazım kılavuzu da işareti bu şekilde tanımlar. Bu yüzden %25, 25 × 0,01 = 0,25'e, yani 1/4'e eşittir ve "100'de 25" diye okunur. Yüzdenin gücü, farklı büyüklükteki bütünleri aynı ölçekte karşılaştırmasından gelir: 40 soruluk bir sınavdaki 34 doğru ile 1.250 kişilik bir anketteki 410 "evet" ancak ikisi de 100 üzerinden ifade edildiğinde yan yana konabilir. Türkçede yüzde işareti sayının önüne yazılır: %25.

Yüzde, kesir ve ondalık sayı aynı değerin üç farklı yazımıdır ve aralarında geçiş yapmak hesabı kolaylaştırır. Ondalık sayıyı yüzdeye çevirmek için 100 ile çarpın (0,045 = %4,5), yüzdeyi ondalığa çevirmek için 100'e bölün. Bazı kesirlerin yüzde karşılığını bilmek zihinden hesapta işe yarar: 1/8 = %12,5, 3/4 = %75, 1/3 ≈ %33,33 ve 2/3 ≈ %66,67. Son ikisi sonsuz ondalıklı olduğu için yuvarlanmış hâlleri küçük farklar doğurur; 600'ün üçte biri tam 200'dür, ama 600 × 0,33 hesabı 198 verir. Kesin sonuç gerektiğinde kesirle hesaplayın ya da yuvarlamayı en sona bırakın.

Temel Yüzde Formülleri: Parça, Bütün ve Oran

Her yüzde probleminde üç büyüklük vardır: bütün (toplam), parça (değer) ve oran (yüzde). Bunlardan ikisi biliniyorsa üçüncüsü bulunur ve üç formül aslında aynı eşitliğin yeniden düzenlenmiş hâlidir:

• Parça = Bütün × Oran ÷ 100. 800'ün %15'i: 800 × 15 ÷ 100 = 120.
• Oran = Parça ÷ Bütün × 100. 120, 800'ün yüzde kaçı: 120 ÷ 800 × 100 = %15.
• Bütün = Parça ÷ Oran × 100. %15'i 120 olan sayı: 120 ÷ 15 × 100 = 800.

Değişim hesaplarında ise eski ve yeni değer karşılaştırılır. Yüzde değişim (Yeni - Eski) ÷ Eski × 100 formülüyle bulunur; sonuç pozitifse artış, negatifse azalış vardır. Artış sonrası değer Eski × (1 + Oran ÷ 100), azalış sonrası değer Eski × (1 - Oran ÷ 100) ile tek adımda hesaplanır. Bu çarpan yazımı, özellikle zincirleme zam ve indirimlerde işi kolaylaştırır: %25 zam 1,25 ile, %30 indirim 0,70 ile çarpmak demektir.

Örneklerle Yüzde Hesaplama

Aşağıdaki örnekler aracın kullandığı formüllerle ayrı bir betikte yeniden hesaplandı. Satırlar alışveriş, sınav, kira, maaş, anket ve stok gibi gündelik durumlardan seçildi; her biri yukarıdaki altı işlemden birine karşılık gelir ve aynı sayıları araca girerek sonucu kendiniz doğrulayabilirsiniz:

Fiyat değişimi satırları yüzde hesabının en önemli özelliğini gösterir: aynı 20 TL'lik fark, 80 TL'den bakınca %25 artış, 100 TL'den bakınca %20 azalıştır. Paydadaki başlangıç değeri değiştiği için yüzde de değişir. Bu nedenle bir değişimi yorumlarken her zaman "neye göre" sorusunu sorun.

Ters Yüzde: İndirimli veya Zamlı Fiyattan Eski Fiyatı Bulmak

Sık karşılaşılan bir soru, son fiyatı ve oranı bildiğiniz hâlde başlangıç fiyatını bulmaktır. %30 indirimle 1.680 TL'ye düşmüş bir ceketin eski fiyatı 1.680 × 1,30 = 2.184 TL değildir; çünkü indirim 1.680 TL üzerinden değil, eski fiyat üzerinden yapılmıştır. Doğru hesap 1.680 ÷ 0,70 = 2.400 TL'dir. Aynı kural zamda da geçerlidir: %25 zamla 18.750 TL olan kiranın eski tutarı 18.750 × 0,75 = 14.062,50 TL değil, 18.750 ÷ 1,25 = 15.000 TL'dir.

Kısacası son değeri, uygulanan çarpana bölerek geri dönersiniz. KDV dahil fiyattan vergisiz fiyatı bulmak da tam olarak bu işlemdir; %20 KDV dahil tutarı 1,20'ye bölersiniz. Bu hesabı fatura satırlarıyla birlikte görmek için KDV hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Ardışık Yüzdeler ve Başa Dönme Tablosu

Art arda uygulanan yüzdeler toplanmaz, çarpanları çarpılır. %20 ve ardından %10 indirim 0,80 × 0,90 = 0,72 çarpanı verir; toplam indirim %30 değil, %28'dir ve sıranın değişmesi sonucu etkilemez. Aynı mantıkla üç yıl üst üste %10 artan bir fiyat 1,331 katına çıkar; toplam artış %30 değil, %33,1'dir. %50 artıp ardından %50 düşen bir değer de başlangıç noktasına dönmez: 100, önce 150'ye çıkar, sonra 75'e iner ve sonuçta %25 kayıp oluşur.

Bir artışı tamamen geri almak için gereken azalış, artış oranından her zaman küçüktür; çünkü azalış, artmış ve dolayısıyla daha büyük olan yeni değer üzerinden hesaplanır. Bu ilişki fiyat, kur ve hisse gibi dalgalanan değerleri yorumlarken önemlidir. Gereken azalış, artış oranının (100 + artış oranı) değerine bölünüp 100 ile çarpılmasıyla bulunur. Aşağıdaki tablo 100 birimlik bir değer için bunu gösterir:

Yüzde Puanı ile Yüzde Farkı

Bir oranın %10'dan %12'ye çıkması 2 yüzde puanı artıştır; ancak oranın kendisindeki artış (12 - 10) ÷ 10 × 100 = %20'dir. Benzer biçimde bir anketteki destek %45'ten %50'ye çıktığında fark 5 puan, oransal artış ise yaklaşık %11,11'dir. Faiz, enflasyon, vergi oranı ve anket sonuçlarında iki ifade sık karıştırılır. Değişen şey zaten bir yüzdeyse aradaki farkı "puan" olarak söyleyin; değişimin kendisini oransal olarak anlatmak istiyorsanız yüzde değişim formülünü kullanın. Finans haberlerinde küçük oran değişimleri baz puanla da anlatılır: 100 baz puan 1 yüzde puanına eşittir. Bir faiz oranının %45'ten %42,5'e inmesi 2,5 puanlık, yani 250 baz puanlık bir indirimdir; oransal olarak ise faiz yaklaşık %5,56 azalmıştır.

İndirim Yüzdesinde Referans Fiyat

Mağazalarda gördüğünüz indirim oranının hangi fiyata göre hesaplandığı yönetmelikle belirlenir. 11 Ekim 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Fiyat Etiketi Yönetmeliği değişikliğine göre mal satışlarında indirimden önceki fiyat, indirim tarihinden önceki on gün içinde uygulanan en düşük fiyattır. Meyve, sebze gibi çabuk bozulan mallarda ve hizmetlerde ise indirimli fiyattan bir önceki fiyat esas alınır.

Bu kuralın hesaba etkisi büyüktür. Son on günde 1.300 TL ve 1.150 TL'ye satılmış bir ürün şimdi 1.000 TL'ye satılıyorsa indirim oranı en düşük fiyat olan 1.150 TL'ye göre yaklaşık %13,04'tür; 1.300 TL esas alınsaydı %23,08 gibi daha yüksek bir oran görünürdü. Bir kampanyadaki indirimi kontrol etmek için yüzde değişim formülüne eski fiyat olarak bu referans fiyatı yazın.

Zihinden Yüzde Hesaplama Kısa Yolları

• %10'u bulmak için sayıyı 10'a bölün: 640'ın %10'u 64'tür.
• %5, %10'un yarısıdır: 640'ın %5'i 32'dir. %1 için sayıyı 100'e bölün: 6,4.
• %15 = %10 + %5 (640 için 96), %25 = sayının dörtte biri (640 için 160), %50 = yarısı.
• Yer değiştirme kuralı: A'nın %B'si, B'nin %A'sına eşittir. 50'nin %8'i ile 8'in %50'si aynıdır (4); hangisi kolaysa onu hesaplayın.

Sık Yapılan Yüzde Hesaplama Hataları

• Farkı yeni değere bölmek. 80'den 100'e çıkışta (100 - 80) ÷ 100 × 100 = %20 bulunur; doğrusu eski değere bölmektir: %25.
• Ardışık yüzdeleri toplamak. %20 + %10 indirim %30 değil, %28'dir.
• Ters yüzdede çarpmak. İndirimli fiyattan eski fiyat çarparak değil bölerek bulunur: 1.680 ÷ 0,70 = 2.400.
• Yüzdeyi ondalığa çevirmeden çarpmak. %15 ile çarpmak 0,15 ile çarpmak demektir; 15 ile çarparsanız sonuç 100 kat büyük çıkar.
• Yüzde puanı ile yüzde artışını karıştırmak. %10'dan %12'ye geçiş 2 puan, oransal olarak %20'dir.

Aracın Sınırları ve Özel Durumlar

Araç sonucu iki ondalık basamağa yuvarlar ve Türkçe sayı biçimiyle gösterir; örneğin 1'in 3'e oranı 33,33% olarak görünür. Bölme gerektiren işlemlerde sıfır kabul edilmez: yüzde oranında toplam, yüzdeden toplamda yüzde değeri, yüzde değişimde başlangıç değeri sıfır olursa araç hesap yapmak yerine bir uyarı gösterir, çünkü sıfırdan başlayan bir değişimin yüzdesi tanımsızdır. Yüzde oranı %100'ü aşabilir (45, 30'un %150'sidir), çünkü parça bütünden büyük olabilir. Azalışta ise durum farklıdır: bir değeri %100'den fazla azaltmak onu sıfırın altına indirir ve gerçek bir fiyat için anlamsızdır; araç böyle bir oranı kabul etmez ve "Azalış oranı %100'den büyük olamaz." uyarısını gösterir. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; kredi, yatırım ve vergi gibi kararlarda sonucu ilgili kurumla ya da bir uzmanla doğrulayın.

İlgili Araçlar ve Rehberler

KDV dahil ve hariç fiyat hesabı için KDV hesaplama aracı, yüzdeyle ilgili kısa soru-cevaplar için yüzde hesaplama sık sorulan sorular rehberi işinize yarar. Sitedeki tüm araçları hesaplama araçları sayfasında bulabilirsiniz.

Kaynaklar ve Son Kontrol

Bu sayfadaki tanımlar ve kurallar Ekim 2026'da aşağıdaki kaynaklarla karşılaştırıldı; tablolardaki bütün sayılar aracın formülleriyle ayrı bir betikte yeniden hesaplandı. Hesaplama yöntemimizi ve düzeltme politikamızı nasıl hesaplıyoruz sayfasında bulabilirsiniz.

• NIST SP 811, Bölüm 7.10.2: % işaretinin 0,01 sayısı olarak kullanımı
• Resmî Gazete, 11 Ekim 2025, Sayı 33044: Fiyat Etiketi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik